ประวัติโครงการ
การมีกิจกรรมทางกาย (Physical activity) อย่างสม่ำเสมอเป็นปัจจัยพื้นฐานที่สำคัญในการลดความเสี่ยงของการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น โรคหัวใจ โรคหลอดเลือดสมอง เบาหวาน และมะเร็ง อีกทั้งยังช่วยรักษาสมดุลของน้ำหนักตัวและส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดี องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้กำหนดข้อแนะนำระดับสากลให้เด็กและเยาวชนอายุ 5-17 ปี ควรมีกิจกรรมทางกายระดับปานกลางถึงหนัก (MVPA) อย่างน้อยวันละ 60 นาที แต่อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ในระดับโลกและในประเทศไทยกลับพบความท้าทายอย่างมาก โดยข้อมูลการสำรวจในปี พ.ศ. 2565 พบว่าเด็กและเยาวชนไทยมีกิจกรรมทางกายที่เพียงพอผ่านเกณฑ์เพียงร้อยละ 27 เท่านั้น จากสถานการณ์ดังกล่าว สร้างความกังวลเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กปฐมวัย (แรกเกิดถึง 5 ปี) ในเขตเมือง ซึ่งมีพฤติกรรมการเคลื่อนไหวตามเกณฑ์ของแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวตลอด 24 ชั่วโมงสำหรับเด็กปฐมวัย (0-4 ปี) เพียงร้อยละ 14.6 และลดลงเหลือร้อยละ 4.7 ในกลุ่มเด็กอายุ 2-5 ปี
ดังนั้น เพื่อรับมือกับวิกฤตด้านสาธารณสุขดังกล่าว ประเทศไทยได้ให้ความสำคัญกับการส่งเสริมกิจกรรมทางกาย โดยมีการจัดทำแผนส่งเสริมกิจกรรมทางกาย (พ.ศ. 2561-2573) และต่อมาได้พัฒนาแผนปฏิบัติการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กและเยาวชน (พ.ศ. 2566-2573) ขึ้นเป็นการเฉพาะ แม้ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมาจะมีการริเริ่มโครงการรณรงค์ต่างๆ เช่น "ลดเวลาเรียน เพิ่มเวลารู้" และ "เล่นเปลี่ยนโลก" แต่การดำเนินงานส่วนใหญ่ยังคงกระจุกตัวอยู่เฉพาะในกลุ่มเด็กวัยเรียน (อายุ 6-17 ปี) ทำให้ระบบการส่งเสริมสุขภาพของไทยยังมี "ช่องว่าง" ขนาดใหญ่ที่เข้าไม่ถึงกลุ่มเด็กปฐมวัย กลุ่มเด็กเปราะบาง รวมถึงการดึงครอบครัวเข้ามามีส่วนร่วม และการพัฒนาศักยภาพของบุคลากรทางการศึกษาต้นน้ำ
ด้วยเหตุนี้ โครงการ “CYPAS (Children and Youth Physical Activity Studies) เพื่อการผลักดันแผนส่งเสริมกิจกรรมทางกายในกลุ่มเด็กและเยาวชน” จึงมุ่งกระตุ้นและสนับสนุนภาคีเครือข่ายให้ดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กและเยาวชน เป้าหมายสูงสุดของโครงการคือการเพิ่มระดับกิจกรรมทางกายของเด็กและเยาวชนไทย (อายุ 0-24 ปี) ให้อยู่ในระดับที่เพียงพอตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก เพื่อสร้างวิถีชีวิตที่กระฉับกระเฉง (Active lifestyle) อย่างยั่งยืน
เป้าประสงค์และวัตถุประสงค์
เป้าประสงค์
เพื่อเพิ่มระดับกิจกรรมทางกายในกลุ่มเด็กและเยาวชนไทย (อายุ 0-24 ปี) ให้เพียงพอตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก (ตามที่ระบุไว้ในแผนปฏิบัติการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กและเยาวชน)
วัตถุประสงค์ระดับโครงการ
กระตุ้นและสนับสนุนภาคีให้ดำเนินงานตามแผนปฏิบัติการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กและเยาวชน โดยให้ความสำคัญกับส่วนขาดก่อน
หลักยุทธศาสตร์
“EMPACT” เป็นยุทธศาสตร์ตามแผนการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กและเยาวชน (พ.ศ. 2566–2573) ซึ่งขับเคลื่อนโดย กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ประกอบไปด้วยประเด็นยุทธศาสตร์ 6 ประเด็น ดังนี้
-
E
1. Educational settingส่งเสริมกิจกรรมทางกายในสถานศึกษา
-
M
2. Menage (Family)การมีส่วนร่วมและการให้การสนับสนุนของครอบครัว
-
P
3. Policyการสนับสนุนด้วยนโยบาย
-
A
4. Academicการพัฒนาศักยภาพงานวิจัยและศักยภาพในการส่งเสริมกิจกรรมทางกายให้กับเครือข่ายวิชาการและประชาสังคม
-
C
5. Communityการสนับสนุนจากชุมชน/สังคม การสร้างและดูแลพื้นที่สำหรับการมีระดับกิจกรรมทางกาย
-
T
6. Technology and public communicationการใช้เทคโนโลยีและการสื่อสารสาธารณะ
กลุ่มภาคีกิจกรรมของโครงการ
เพื่อให้การดำเนินงานเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายแต่ละกลุ่มได้อย่างมีประสิทธิภาพ โครงการจึงแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มกิจกรรมหลัก ซึ่งจะขับเคลื่อนร่วมกับภาคีที่มีความพร้อมและศักยภาพสูง ดังนี้
กิจกรรมส่งเสริมกิจกรรมทางกายในกลุ่มเด็กปฐมวัย
Physical activity promotion in preschoolers: PREPA
ภาคีหลัก
สมาคมอนุบาลศึกษาแห่งประเทศไทยในพระราชูปถัมภ์ฯ ร่วมกับสถาบันพัฒนาเด็กและครอบครัวแห่งชาติ
วัตถุประสงค์
- เพื่อผลักดันนโยบายหรือแนวทางที่มีประสิทธิผลในการดูแลเด็กปฐมวัยด้านกิจกรรมทางกายไปพร้อมกันกับการส่งเสริมพัฒนาการองค์รวมของกลุ่มเด็กปฐมวัย
- เพื่อสนับสนุนและพัฒนาศักยภาพของเครือข่ายโรงเรียน/ครู/ผู้ดูแลเด็ก ในการนำแนวทางไปใช้ในการส่งเสริมกิจกรรมทางกายสำหรับเด็กปฐมวัย มีแนวทางและเครื่องมือในการสร้างการมีส่วนร่วมกับพ่อแม่ผู้ปกครอง
- เพื่อรณรงค์ส่งเสริมทัศนคติเชิงบวก ปรับเปลี่ยนค่านิยม ผู้บริหาร ครู และผู้ดูแลเด็ก และเพิ่มการมีส่วนร่วมของผู้ปกครองต่อการพัฒนาองค์รวมของเด็กปฐมวัยด้วยกิจกรรมทางกาย ซึ่งสอดคล้องกับการพัฒนาทักษะสมองและทักษะด้านตัวตนของเด็กปฐมวัย
กิจกรรมส่งเสริมกิจกรรมทางกายในกลุ่มเด็กวัยเรียนและเยาวชน
Promoting physical activity in educational institutions for future physical educators and sport and exercise scientists: PESS
ภาคีหลัก
เครือข่ายสถาบันผลิตครูพลศึกษาและนักวิทยาศาสตร์การกีฬาและออกกำลังกาย
วัตถุประสงค์
- เพื่อพัฒนาเครื่องมือสนับสนุนการปฏิบัติงานของครู/อาจารย์ในการจัดการเรียนการสอนวิชาพลศึกษา (ทั้งที่มีวุฒิและไม่มีวุฒิ) และวิทยาศาสตร์การกีฬาและการออกกำลังกาย หรือที่เกี่ยวข้อง
- เพื่อพัฒนาศักยภาพของบุคลากรที่ผลิตจากสถาบันการศึกษาโดยเฉพาะที่มีหลักสูตรพลศึกษา วิทยาศาสตร์การกีฬาและการออกกำลังกาย มีกรอบแนวคิด (concept) ด้านกิจกรรมทางกายสำหรับการถ่ายทอดไปยังเด็กและเยาวชนในอนาคต
- พัฒนาและขยายเครือข่ายความร่วมมือไปยังสถาบันการศึกษาทั้งในและต่างประเทศและทำงานร่วมกับสมาคม/หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหลักเพื่อรองรับและสนับสนุนการดำเนินงานในประเทศไทยในอนาคต
กิจกรรมส่งเสริมกิจกรรมทางกายในกลุ่มเด็กเปราะบาง
Physical activity promotion in vulnerable groups: PAPV
ภาคีหลัก
โรงเรียนพยาบาลรามาธิบดี คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี
ร่วมกับ กรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชน
วัตถุประสงค์
- ศึกษาสถานการณ์กิจกรรมทางกายของเด็กและเยาวชนในศูนย์ฝึกและอบรมฯ สังกัดกรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนในปัจจุบัน
- พัฒนาโปรแกรมเสริมสร้างกิจกรรมทางกายของเด็กและเยาวชนในศูนย์ฝึกและอบรมฯ
- ขยายเครือข่ายความร่วมมือในการส่งเสริมกิจกรรมทางกายไปยังศูนย์ฝึกและอบรมฯ อื่นๆ สังกัดกรมพินิจและคุ้มครองเด็กและเยาวชนในประเทศไทย เพื่อรองรับและสนับสนุนการดำเนินงานในอนาคต (ปีที่ 2)